Hoofdmenu

Hoe ontstaat een persoonlijkheidsstoornis?
Het antwoord op deze vraag is niet eenvoudig te geven. Er zijn talloze boeken over geschreven, en er zal nog tientallen jaren onderzoek naar gedaan worden. Hier worden een paar zaken aangestipt: Er is niet een oorzaak. Steeds is sprake van een ingewikkeld samenspel van factoren. Daarbij wordt vaak het volgende onderscheid gemaakt:

1. Biologische factoren: mensen verschillen in aanleg, in temperament. De een wordt sneller angstig, de ander eerder somber. De een is erg gesloten, de ander juist extravert. Ons temperament krijgen we bij de geboorte mee. Ook kun je denken aan aanleg voor psychiatrische symptomen als depressie, ADHD, verslaving.
2. Psychologische factoren: welke ervaringen doet iemand op? Hoe werken deze door in iemands beleving van zichzelf en zijn omgeving? Hoe is er door anderen in zijn directe omgeving omgegaan met zijn 'eigenaardigheden' of temperament. En hoe heeft de persoon in kwestie daar weer op gereageerd?
3. Sociale factoren: bijvoorbeeld: sociaal-culturele omstandigheden, de inbedding van het gezin in de omgeving, de levensstandaard, gevolgen van emigratie en verschuivingen op de sociale ladder.

Persoonlijkheidsstoornissen worden soms wel ‘ontwikkelingsstoornissen’ genoemd. Hiermee wordt uitgedrukt dat in iemands ontwikkeling van jong kind tot volwassene reeds problemen aanwijsbaar zijn. Soms houden deze verband met duidelijke trauma’s als vroege verlatingen of seksueel misbruik. Ook kunnen er moeilijke gezinsomstandigheden zijn die hebben geleid tot onvoldoende veiligheid, aandacht, begrenzing of begeleiding.

Het gebeurt ook wel dat zulke duidelijk aanwijsbare redenen ontbreken en dat mensen toch een sterke onvrede met zichzelf en/of anderen hebben.
Bij nader onderzoek blijkt dan bijvoorbeeld dat iemand zich zo sterk aan zijn omgeving heeft aangepast, dat hij vervreemd is geraakt van de eigen behoeften en gevoelens. Met als negatieve gevolgen: een negatief gevoel over zichzelf, depressiviteit, moeite met intieme relaties, eenzaamheidsgevoelens en/of zich gemakkelijk buitengesloten voelen.

Voor de behandeling van persoonlijkheidsstoornissen is de (moeilijke) vraag naar de oorzaken niet van doorslaggevend belang. Belangrijker is duidelijkheid te krijgen over de factoren die in het hier-en-nu de problemen in stand houden. Dat kunnen omstandigheden zijn, maar ook automatische reacties.